Chương 1

# CÁI GIÁ SỰ “HIỂU ”

Tôi và chị thi đỗ vào trường cấp ba trọng điểm huyện.

Mẹ tôi hấp hai miếng gạo nếp, một miếng rắc đường quế thơm lừng, miếng còn lại chẳng cho .

“Con học giỏi, con miếng ngọt.” Chị tôi nhanh tay chộp lấy miếng đường quế.

Mẹ mỉm cười gật đầu, đẩy miếng nhạt nhẽo về phía tôi: “Em hiểu , không tranh chị.”

Tôi cắn một miếng vô vị, im .

Ba năm sau, tôi và chị lại đỗ vào trường Sư phạm tỉnh.

Ngày giấy nhập học gửi về, mẹ tôi phá lệ giết một con gà. Lúc , bà gắp cho chị hai cái đùi gà, rồi nhìn tôi, vẻ mặt ngập ngừng như muốn nói điều đó.

“Nhà chỉ đủ sức nuôi một đứa đi học thôi.”

“Con ra ngoài làm thuê hai năm, đợi khi nào nhà thở phào được chút mẹ lại nuôi con đi học sau.”

Chị tôi cúi đầu lùa , vành tai lại đỏ ửng lên vì đắc ý.

Tôi chậm rãi đứng dậy, rút ra 100 tệ đưa cho bà:

“Không cần đâu, sau mẹ cứ chuyên tâm nuôi chị đi.”

“Ngoài ra, đây là toàn bộ chi phí nuôi con khôn lớn, con trả lại cho mẹ. nay, chúng ta sòng phẳng.”

### 1

Ngày nhận được giấy nhập học, mẹ tôi giết con gà mái duy nhất trong nhà còn đẻ trứng.

Khi mâm dọn ra, mẹ đặt bát gà chính giữa bàn. Bà múc cho bố một bát, rồi múc cho chị tôi – Trần Lãm Nguyệt – một bát. lượt tôi, chiếc thìa trong tay bà khựng lại, chỉ múc cho tôi nửa bát .

Tôi không nói , lẽ bê bát lên.

Sau đó, bà gắp hai cái đùi gà duy nhất trong nồi, một cái cho vào bát Lãm Nguyệt, và cái còn lại… cho vào bát Lãm Nguyệt.

“Lãm Nguyệt, con học hành vất vả rồi, nhiều vào cho bổ dưỡng.”

Bố tôi chỉ im húp , như thể đó là cao lương mỹ vị khiến ông phải tập trung toàn bộ tâm trí. Lãm Nguyệt cúi đầu, dùng đũa gạt hạt , khéo léo tránh hai cái đùi gà bóng loáng tuyệt nhiên không nói một lời.

nhỏ lớn, trong nhà hễ có thứ tốt, chắc chắn sẽ thuộc về chị ta. Giống như lần thi cấp ba, tôi cầm miếng đường quế chưa kịp ấm tay, mẹ bắt tôi nhường cho chị lý do chị học giỏi, cần đồ ngọt bổ não.

Tôi từng ngây thơ nghĩ rằng, khi lên đại học, mọi thứ sẽ khác.

Chúng tôi thi vào một trường, điểm số chỉ chênh nhau ba điểm. Hàng xóm láng giềng ai khen nhà tôi có “song phi yến”, bảo bố mẹ tôi thật có phúc. Thế , mở miệng, mẹ tôi biến cái “phúc” đó chỉ dành riêng cho một Lãm Nguyệt.

“Hoàn cảnh nhà thế nào, hai đứa đều rồi đấy.”

Mẹ đặt đũa xuống, nhìn quanh một lượt rồi dừng lại ở tôi: “Lương tháng bố con chỉ có bấy nhiêu, phải nuôi gia đình, hai suất học phí thực sự là quá sức.”

Tim tôi chùng xuống từng chút một.

“Vì vậy, mẹ và bố bàn rồi, Lãm Nguyệt đi học, còn Vọng Thư, con đừng đi nữa.”

Tôi ngẩng phắt đầu nhìn bà. Bà né tránh ánh mắt tôi, tiếp tục:

“Chị con điểm cao hơn, tương lai rộng mở hơn. Con là em, lẽ ra phải giúp đỡ gia đình, giúp đỡ chị con.”

“Mẹ nhờ người quen xin cho con vào làm ở xưởng dệt trên trấn, làm nuôi chị đi học.”

“Nghe lời mẹ đi.”

Bố tôi, người nãy giờ im , cuối lên tiếng, lại là một câu như thế.

Tôi quay sang nhìn Lãm Nguyệt. Lúc chị ta mới thôi giả vờ , ngẩng đầu lên. Trong ánh mắt chị ta có một chút không nỡ, nhiều hơn là sự nhẹ nhõm. Chị ta không nhìn tôi mà nói mẹ: “Mẹ, con sẽ học thật tốt sau đáp bố mẹ và em .”

đáp. Nghe hay thật đấy.

Tôi nhìn mấy mẩu xương gà trong bát , rồi nhìn hai cái đùi gà nguyên vẹn trong bát chị ta, chợt nhận ra một điều: miếng đường quế cho cơ hội học đại học ngày hôm nay, chưa bao giờ là vấn đề nhà nghèo hay không. Mà là trong lòng , tôi mãi mãi là người có thể bị hy sinh, và *phải* bị hy sinh.

Tôi siết chặt đôi đũa mức trắng bệch các khớp ngón tay, không nói một lời. Trên bàn , mẹ và Lãm Nguyệt vẫn thấp thỏm bàn bạc xem lên tỉnh nên mang theo những . Bát gà nóng hổi trong bụng tôi, lúc lại lạnh ngắt như băng.

### 2

Sáng hôm sau, mẹ tôi dậy rất sớm. Bà không gọi tôi nấu mà lôi dưới gầm giường ra một chiếc hộp sắt khóa kỹ. Đó là toàn bộ tiền tiết kiệm gia đình.

Bà đổ hết những tờ tiền lẻ, tiền mệnh giá nhỏ và vài tờ 10 tệ ra giường, đếm đi đếm lại nhiều lần. Sau đó, bà gói tiền vào khăn tay, nhét vào ngực áo, nói Lãm Nguyệt đang chải đầu:

“Đi thôi Lãm Nguyệt, mẹ đưa con lên trấn mua vài thước vải tốt may vài bộ đồ cho tươm tất, mua thêm đôi giày da mới. Lên đại học là không được người ta coi thường.”

Lãm Nguyệt nhìn tôi qua gương, ánh mắt né tránh không giấu nổi vẻ vui sướng, khẽ “vâng” một tiếng. đầu cuối, mẹ không nhìn tôi lấy một lần, cứ như thể tôi chỉ là một món đồ nội thất trong nhà.

Sau khi đi, tôi hâm nóng bát cháo loãng đưa cho bố. Ông húp nói: “Mẹ con… bà ấy là vì cái nhà thôi.”

Tôi không đáp, dọn bát đũa vào bếp rồi bắt đầu cọ nồi.

Chiều , trở về. Lãm Nguyệt ôm một xấp vải voan hoa, chân đi đôi giày da đen mới tinh, đi đi lại lại trong nhà đầy tự hào. Mẹ ngắm nghía đủ rồi mới dành sự chú ý cho tôi.

“Vọng Thư, ngày mai con lên xưởng dệt phía đông trấn danh. Mẹ nói dì Vương rồi, con nhanh nhẹn, tháng đầu làm học việc lương thấp một chút, khoảng 30 tệ. Nhận lương xong nộp hết cho mẹ, làm sinh hoạt phí cho chị con.”

Giọng bà không giống như đang nói con , mà giống như đang giao việc cho một kẻ làm thuê.

Tôi lý nhí đáp: “Con rồi.”

Những ngày sau đó, nhà tôi náo nhiệt vô . hàng nghe tin Lãm Nguyệt đỗ đại học lũ lượt kéo chúc mừng. Người mang trứng, mì sợi, người đưa bao lì xì. Mỗi lúc như vậy, mẹ tôi lại đẩy Lãm Nguyệt ra phía trước, vẻ mặt đầy hãnh diện nhận quà và tiền, rồi dõng dạc tuyên bố:

“Số tiền tôi sẽ gửi tiết kiệm cho Lãm Nguyệt làm quỹ học tập! Nhà tôi chỉ trông cậy vào nó thôi!”

Có người hàng thấy tôi, thuận miệng hỏi: “Vọng Thư đâu? Chẳng phải con bé đỗ sao?”

Mẹ tôi lập tức thở dài, bày ra vẻ mặt khó xử: “Haiz, con bé hiểu lắm, nhà khó khăn nên chủ động bảo không học nữa nhường cơ hội cho chị. Nó bảo sẽ đi làm nuôi chị học!”

Tất mọi người nhìn tôi bằng ánh mắt tán thưởng xen lẫn thương cảm, khen tôi hiểu , nhìn xa trông rộng, là một đứa em tốt.

Tôi không nói một lời, chỉ lẳng rót nước, pha trà rồi lui về căn phòng nhỏ . Căn phòng rất hẹp, chỉ có một chiếc giường và một chiếc rương gỗ cũ kỹ. Tôi mở rương ra, bên trong là tất tài sản tôi: hai chiếc sơ mi bạc màu, vài cuốn sách giáo khoa sờn rách và một chiếc hộp sắt nhỏ đựng tiền.

Tôi gấp quần áo thật gọn gàng, cho vào chiếc túi vải bạt chuẩn bị sẵn. Sau đó, tôi mở hộp sắt, đổ hết tiền ra. Đó là những khoản tiền lẻ tôi kiếm được việc chép thuê sách, nhặt phế liệu suốt những năm qua, tổng cộng là 98 tệ 6 hào. Tôi cẩn thận nhét số tiền đó vào túi áo sát người.