CHƯƠNG 1

Đêm giao thừa, không cho bố mẹ tôi ngồi bàn . Ăn xong, tôi đập nát cái nhà này.

Tối ba mươi Tết, bố mẹ tôi chuẩn bị xong hai mâm cơm tất niên, bước tới bàn thì bà nội lên tiếng:

“Khoan đã.”

“ nay, tôi muốn đổi chút quy củ.”

Bà ho , nói không lớn nhưng rơi vào tai lại nặng như đá đè.

“Mọi đều ngồi vai vế, tuổi tác. nay, nhà mình đổi cách ngồi.”

Chú hai ngồi thẳng lưng, ánh mắt lộ rõ vẻ hiểu ý.

Chú ba thì phản xạ chỉnh lại cổ áo vest.

Cô út đưa tay vén tóc mai, trên môi là nụ cười mập mờ khó đoán.

“Ai có đóng góp lớn cho gia đình thì được ngồi bàn , ngồi ghế !”

Bà nội nói rành rọt từng chữ, ánh mắt cố tình hay vô ý liếc qua bố mẹ tôi.

“Nhà mình không nuôi kẻ ăn không ngồi rồi, cũng không cho ai ăn chùa. Có bao nhiêu năng lực thì ngồi chỗ tương xứng, như vậy mới công .”

1

Lời bà nội dứt,

Cả gian nhà im phăng phắc.

Tiếng pháo bên ngoài nổ lách tách, làm không khí trong nhà thêm nặng nề.

“Mẹ nói rất đúng!”

Chú hai phản ứng tiên, người làm nhà nước nên điệu không khác gì đọc diễn văn.

“Xã hội bây đều nói đến cống hiến, nói đến năng lực. Gia đình cũng nên kịp thời đại!”

Chú ba gật gù:

“Đúng vậy, cống hiến mà xếp chỗ, ai cũng tâm phục khẩu phục.”

Cô út cười tươi:

“Chuẩn luôn. Mẹ làm vậy là để bọn con cháu phải cố gắng hơn nữa!”

Mỗi người câu, thi nhau tâng bốc quyết định bà, nói tranh thủ khen lẫn nhau.

Còn bố mẹ tôi – hai người cắm cúi trong bếp suốt cả ngày – thì đứng như tượng, mặt lúc đỏ lúc trắng, rồi chuyển sang tái xanh.

Tôi mẹ siết chặt mép tạp dề đến trắng bệch cả ngón tay.

Bố thì chỉ mấp máy môi, định nói gì rồi lại cúi , lùi lại bước.

Bước , như giẫm thẳng lên tim tôi.

“Vậy cống hiến kiểu gì ạ?”

Tôi cười lạnh, cái sân khấu mà bà đã chuẩn bị sẵn cho .

Bà nội lại ho :

“Kiến Quân ngoái xin được tiền làm đường cho làng, là công lớn; Kiến Dân làm dự án ở công ty, tuyển công nhân trong làng, cũng là đóng góp; còn Kiến Hồng…”

Bà dừng lại chốc lát:

“Nó hay về thăm tôi, toàn đồ xịn.”

Cả nhà bắt râm ran tán thưởng.

Chú hai ngồi thẳng hơn, chú ba từ tốn nhấp ngụm trà, cô út thì liếc mắt mọi người đầy đắc ý.

“Thế còn bố mẹ con thì ạ?” – tôi hỏi, bình tĩnh lạ thường.

Tất cả ánh mắt lập tức đổ dồn về phía tôi.

Mẹ dưới gầm bàn khẽ kéo tay áo tôi, nhỏ ngăn:

“Tiểu , đừng nói nữa.”

“ lại không được nói?”

Tôi nhàng vỗ lên tay mẹ, mỉm cười:

“Ý bà rất hay, con là cháu gái lớn, cũng muốn nghe bà đánh giá bố mẹ con như thế nào.”

“Bố mẹ con á?”

Bà nội sững lại, rõ ràng không ngờ tôi hỏi thẳng như vậy.

Bà nhíu mày, nếp nhăn trên trán rõ:

“Bố con thì chỉ làm ruộng, mẹ con thì làm lặt vặt, thế mà cũng gọi là đóng góp ?”

“Đúng rồi , anh chị cả quanh cắm mặt ngoài đồng, có giúp ích được gì đâu?”

Cô út bật cười khẩy, nói bỏ hạt dưa vào miệng:

“Chẳng lẽ trồng rau ngon thì được là đóng góp?”

Vợ chú hai xen vào như muốn giảng hòa:

“Cũng không nói thế, anh chị cũng vất vả trông nom mẹ mà, cũng là có công.”

“Trông nom?”

Chú ba đặt tách trà xuống bàn, thong thả nói:

“Mẹ vẫn khỏe, có cần ai chăm sóc gì đâu? Nhiều lắm thì nấu bữa cơm, thế cũng gọi là cống hiến ?”

Từng câu từng chữ như dao cứa vào lòng bố mẹ tôi.

Tôi bàn tay bố siết chặt lại dưới bàn, trắng bệch cả khớp tay.

Mẹ thì cúi , vai khẽ lên.

“Làm ruộng không phải là đóng góp? Chăm người già không phải là đóng góp?”

“Vậy con hỏi, ngoái bà nằm viện ba tháng, ai là người ngày nào cũng túc trực bên giường?”

tôi mỗi lúc lớn:

“Là mẹ con! Ngày nào cũng dậy từ bốn sáng nấu cháo, bắt chuyến xe sớm nhất đến bệnh viện huyện, đút bà ăn, lau người, xoa bóp.

Còn chú hai, chú ba, cô út – mỗi người đến được mấy lần? Gộp lại có được mười không?”

Chú hai mặt đanh lại:

“Tiểu , con ăn nói kiểu gì vậy? Chú bận như thế, con không biết ?”

“Bận?”

Tôi cười nhạt:

“Vâng, chú bận. Thế bố con thì không bận chắc?

Mái nhà bà dột, bố con leo lên sửa giữa mưa, trượt chân ngã què nửa tháng – ai biết?

Chân bà bị thấp khớp, mùa đông đau không ngủ được, bố con đi hái thuốc, bao nhiêu lần trượt chân trong rừng – có ai hỏi thăm chưa?”

Chú ba nhíu mày:

“Trẻ con thì biết cái gì? Bọn chú làm ăn ngoài kia, cũng là vì cái nhà này thôi.”

“Vì cái nhà này?”

Tôi chỉ vào mâm cơm:

“Mấy mâm này, từ đi chợ đến nấu nướng, tất cả đều do bố mẹ con làm.

Chú hai, chú ba – hai người đến thì cơm sắp xong rồi đúng không?

Cô út thì đến sớm hơn, nhưng cô có ghé qua bếp lấy cái chén chưa?”

“Tôi không vào bếp, nhưng mà… nhưng là phải làm! là trách nhiệm !” – cô út cố chống chế.

“Đúng , là con trưởng dâu trưởng, mấy là phải làm mà!” – vợ chú hai cũng phụ họa.

“Vì là phải làm, nên không được là cống hiến?”

Tôi cười lạnh:

“Vậy chú hai xin kinh phí làm đường cho làng – không phải là công chú ?

Chú ba tuyển người ở làng – chẳng phải là vì công ty cần nhân công giá rẻ ?

Cô út đồ cao cấp về – không phải là đồ công ty chồng cô phát hoặc người ta tặng ?”

“Mày…” – chú hai mặt biến sắc.

“Lưu ! Mày ăn nói với ai hả?!” – chú ba đập bàn đứng dậy.

Cô út thì đỏ bừng cả mặt, giận đến người:

“Đồ mất dạy! Mày tưởng mày là ai mà dám chỉ trỏ ở đây?!”

2

Mặt bà nội tím lại, bà trừng mắt tôi chằm chằm:

“Tiểu , những gì bố mẹ con làm là hiếu thảo, là chuyện nên làm, nhưng đúng là không coi là lại vinh quang cho gia đình, không là…”

“Không là đóng góp ạ?”

Tôi cắt lời, đột nhiên cao vút:

“Vậy bà nói cho con biết, thế nào mới gọi là lại vinh quang?”

Tôi xoay người, đối diện thẳng với bà:

“Bà ơi, bà thật sự công ?

Bà chỉ ai biếu bà thuốc bổ đắt tiền, ai ra ngoài có danh có tiếng,

nhưng bà lại không , mỗi ngày người bưng nước rửa chân cho bà là ai,

người chăm bà khi bà bệnh là ai,

người nhớ hết những món bà thích ăn, những thứ bà kiêng kỵ là ai!”

Mặt bà lúc khó coi, tay siết chặt đũa, các khớp tay trắng bệch:

“Tôi còn chưa chết đâu, chưa tới lượt cô lên mặt dạy tôi!”

“Con không dám dạy bà, con chỉ đau lòng cho bố mẹ con!”

Trong lòng tôi đầy phẫn uất, mắt hoe đỏ, cũng :

“Bố mẹ con làm bao nhiêu như vậy, mà trong mắt bà, lại không tờ giấy duyệt chú hai, không đợt tuyển công nhân chú ba, không vài lời khéo léo cô út!

Đóng góp? Thế nào là đóng góp?

Chăm sóc bà chu đáo không phải đóng góp? Giúp bà sống an nhàn tuổi già không phải đóng góp?

Nhất định phải làm quan, kiếm tiền mới được coi là lại vinh quang cho gia đình ?”

Căn phòng im phăng phắc. Tôi mẹ đang lau nước mắt, bố vẫn cúi , nhưng vai ông đang khẽ .

Bà nội mím môi, ánh mắt tôi đầy giận dữ.

Chú hai đập mạnh xuống bàn:

“Phản rồi ! Tết nhất mà không muốn ăn thì cút!”

“Cút? Chú lấy tư cách gì mà đuổi cháu?”

Tôi chú đang nổi giận, mặt đã bình tĩnh lại:

“Chúng ta chỉ đang bàn xem cái ‘quy định đóng góp’ này có công hay không.

nãy chú còn bảo phải thời đại cơ mà, lại không cho nói?”

“Đủ rồi! trong nhà này, tôi nói là quyết!”

Bà nội gõ đũa vào miệng bát:

“Từ nay nhà mình đóng góp cách này, ai có bản lĩnh thì ngồi trên, không có thì ngồi dưới.

Cả làng làm ruộng giỏi còn đầy ra , có ai coi là ghê gớm đâu!”

“Được, được lắm!”

Tôi nén cơn giận, bật cười:

“Tình thân mà phải đem tiền bạc, chức vị, diện ra để đo lường, thì còn gọi gì là tình thân nữa?”
Tôi hít sâu, thẳng vào mắt bà nội:

“Nếu thật sự phải sắp chỗ ngồi ‘đóng góp’ như bà nói,

thì bà ơi, người tiên phải rời bàn , là bà !”

3

“Mày nói gì?!”

Bà nội bật dậy, cái ghế phía sau đổ đánh rầm tiếng.

“Lưu ! Mày điên rồi ?!”

Chú hai lao tới định đánh tôi, nhưng bị bố chặn lại.

Chú ba chỉ thẳng vào mặt tôi:

“Đồ vô ơn! Mày dám nói với bà mày như thế ?!”

Cô út gào lên:

“Loạn thật rồi! Anh chị dạy con kiểu gì vậy hả?!”

Mẹ ôm chặt lấy tay tôi, nước mắt rơi lã chã:

“Tiểu , đừng nói nữa, mẹ xin con …”

Bố đứng chắn trước mặt tôi – người đàn ông xưa nay luôn nhẫn nhịn ấy – đây lưng ông thẳng tắp:

“Để con nó nói!”

Ba chữ ấy nhàng, nhưng lại nặng như ngàn cân.

Cả phòng chết lặng.

chưa bao bố tôi như vậy – người anh cả luôn nhẫn nhục, cam chịu, lúc này ánh mắt lại cương quyết, khác lạ đến mức khiến ai cũng ngỡ ngàng.

“Bố…” – Tôi khẽ gọi.

Ông quay lại tôi, nhàng gật . Trong mắt là sự động viên, đau lòng, và cả nhõm.

“Con muốn hỏi bà, bà đã làm gì cho cái nhà này?

Bà không có lương hưu, nói thẳng ra – người thật sự ‘ăn không ngồi rồi’ trong nhà này, là bà !”

Bà nội trợn tròn mắt, giận đến mức cả người lên.