Chương 1

1.

Tôi tên là Lâm Tri , năm nay hai mươi tuổi.

Cuốn album này mẹ bỏ ra số không nhỏ để đặt làm riêng, ba nghìn , bìa da ép cứng, chữ mạ vàng.

bìa viết bốn chữ: Nhà chúng ta.

Mở trang đầu tiên là ảnh cưới của bố mẹ.

Trang thứ hai, mẹ ôm bụng bầu, cười rất hạnh phúc.

Trang thứ ba, một em bé nằm giường, bên cạnh ghi: “Năm 1996, Lâm Tri ra đời”.

Đây là tấm ảnh duy nhất trong cả cuốn album mà tôi xuất hiện bằng đúng tên của mình.

Từ trang thứ tư trở đi, tôi biến thành “người giúp việc”.

Không phải nói quá.

Mà là sự bị P thành người giúp việc.

Trang thứ tư là ảnh chụp cả nhà: bố mẹ bế em trai, tôi đứng cạnh.

gương mặt tôi bị thay bằng một người nữ lạ khoảng hơn bốn mươi tuổi. người còn mặc tạp dề hoa nhí, tay cầm cả cái chổi.

Tôi xác nhận đi xác nhận lại ba lần.

Phông nền là phòng khách căn nhà cũ của tôi: cái ghế sofa là chiếc tôi hồi nhỏ, tờ lịch treo tường là năm 1999.

người đứng ở góc kia, không phải tôi.

Tôi tiếp tục lật về sau.

Trang thứ mười, sinh nhật tròn một tuổi của em trai, cả nhà quây quanh bánh kem. Vị trí của tôi ở mép ngoài cùng, mặt lại bị thay bằng một người nữ xa lạ khác.

Trang thứ hai mươi, ảnh gia đình Tết. Tôi lại bị P thành người giúp việc, lần này còn đổi vị trí — từ cạnh người nhà bị dời ra tận cửa bếp.

Trang thứ năm mươi, trang thứ một trăm, trang thứ năm trăm…

Ba nghìn tấm ảnh, tôi xuất hiện bốn mươi bảy lần.

Trong đó ba mươi chín lần, tôi bị P thành người giúp việc.

lần còn lại là ảnh chụp chung em trai.

Vì nếu P cả tôi đi thì chẳng còn ai bế em trai nữa.

“Mẹ.” Tôi cầm album đi tới trước mặt bà, “Rốt là sao đây?”

Mẹ đang nói chuyện cô, đầu cũng không ngẩng lên: “Sao là sao?”

“Cái này.” Tôi chỉ vào ảnh ở trang thứ tư, “Đây là con à?”

Mẹ liếc một cái, vẫn tiếp tục bóc hạt dưa: “Ồ, cái đó hả. P đấy.”

“Sao phải P?”

“Cho bố cục đẹp.” Mẹ cắn một hạt dưa, “Hồi đó con gầy quá, đứng cạnh trông không cân.”

“Thế sao lại P thành người giúp việc?”

“Không P thành giúp việc thì P thành gì?” Cuối cùng mẹ mới nhìn tôi một cái, “Chẳng lẽ cho con biến mất à? Thế kỳ lắm.”

Tôi sững người.

Bà nói nhiên đến mức, như đang nói hôm nay thời tiết đẹp.

“Thế còn con bây giờ?” Tôi , “Bây giờ con đủ mập chưa?”

Mẹ cau mày: “Con bé này sao so đo thế? Toàn ảnh hồi nhỏ thôi, lôi ra cho vui, thà làm gì?”

“Con không phải so đo…”

“Thôi thôi.” Mẹ khoát tay, “Em con sắp về rồi, vào bếp đi.”

Tôi đứng yên tại chỗ, không nhúc nhích.

Mẹ lại cắn thêm một hạt dưa, quay sang nói cô: “ từ nhỏ đã thế, lòng dạ hẹp hòi.”

Cô nhìn tôi một cái, không nói gì.

Tôi đặt album lại vào tủ, rồi vào bếp.

Cuốn album này ba nghìn .

Bìa da ép cứng, chữ mạ vàng, dịch vụ đặt riêng.

Mẹ tốn hẳn ba để chọn ảnh, dàn trang, rồi P hình.

Bà có rất nhiều thời gian để P mặt tôi thành người giúp việc.

chưa tôi một câu: tôi có muốn không.

ra tôi không so đo ba nghìn ấy.

Tôi so đo là —

Ba mươi năm rồi, bà chưa thấy tôi là người trong nhà này.

Tôi rửa rau, nghe phòng khách vọng lại tiếng cười.

Mẹ lại đang khoe cuốn album đó họ hàng.

“Ba mươi năm đấy, đều nằm hết trong này rồi.”

“Người một nhà, đầy đủ gọn gàng.”

Tôi nhìn dòng nước chảy từ vòi, khẽ cười một cái.

Đầy đủ gọn gàng.

Ừ.

Không có tôi, mới gọi là đầy đủ gọn gàng.

Bữa tối do tôi nấu.

Bốn món một canh: thịt kho, cá hấp, rau xào, sườn hầm.

Em trai tôi — Lâm Tri Viễn — về đến nhà thì vừa đúng bày món lên bàn.

“Con trai về rồi à?” Mẹ cười bước ra đón, “ đường có mệt không?”

“Không mệt.” Em trai đưa áo khoác cho mẹ, “Con lái xe về.”

“ lái tốt, tiện.” Mẹ nhận áo, quay đầu liếc tôi một cái, “Còn thừ ra đấy làm gì? Lấy cho em con bát cơm đi.”

Tôi đặt đũa xuống, vào bếp xới cơm.

quay lại, em trai đã ở vị trí chủ tọa.

“Chị.” Em trai gật đầu tôi, “Lâu rồi không gặp.”

“Lâu rồi không gặp.”

Tôi đặt bát cơm trước mặt cậu ta, rồi xuống chỗ ngoài cùng.

Giống hệt trong album.

Ngoài cùng.

“Rồi rồi, ăn cơm ăn cơm.” Mẹ giục mọi người động đũa, “Tri Viễn, con ăn nhiều vào, gầy đi rồi.”

“Biết rồi mẹ.”

“Thịt kho này chị con làm đó, con ăn thử .”

Em trai gắp một miếng, nhai nhai: “Cũng được.”

“Cũng được à?” Mẹ cười, “Tay nghề chị con còn phải nói? Từ nhỏ đã biết nấu ăn rồi.”

Tôi cúi đầu ăn cơm, không nói gì.

Từ nhỏ đã biết nấu ăn.

Không phải tôi “biết”, mà là tôi không nấu thì chẳng có cơm mà ăn.

Năm em trai lên sáu, mẹ bị một trận ốm, nằm liệt giường ba .

Bố phải đi làm, không ai lo chuyện nhà.

Năm đó tôi mười hai tuổi.

Phải đứng lên cái ghế con để xào rau, suýt nữa đốt cả căn bếp.

Rồi sau đó… tôi học được.

Không học không được, em trai phải ăn cơm.

“À đúng rồi.” Mẹ bỗng nói, “Tri Viễn, con chốt cưới chưa?”

Em trai đặt đũa xuống: “Chốt rồi, mười sau.”

“Được được được.” Mẹ vui không tả nổi, “Thế hai đứa chuẩn bị tới đâu rồi?”

“Cơ bản xong hết rồi, chỉ còn mỗi chuyện nhà cưới.”

“Nhà cưới?” Mẹ ngẩn ra, “Chẳng phải xong từ lâu rồi sao?”

“ thì rồi.” Em trai liếc tôi một cái, “Chỉ là vấn đề tên thôi.”

“Vấn đề tên gì?”

“Tiểu Nhã muốn thêm tên cô ấy vào sổ đỏ.”

Mẹ cau mày: “Thế sao được? Nhà là nhà mình , dựa vào đâu mà thêm tên ?”

“Cho nên con cô ấy thêm của hồi môn.” Em trai nói, “Cô ấy góp ba trăm nghìn, con thêm tên cô ấy.”

“Ba trăm nghìn?” Mẹ gật đầu, “Ừ, thế thì còn tạm.”

Tôi cúi đầu ăn cơm, không chen lời.

“À đúng rồi.” Em trai bỗng nhìn thẳng tôi, “Chị, phần của chị em đóng giúp rồi.”

Tôi ngẩng lên: “Phần gì?”

“ đặt cọc nhà.” Em trai nói, “Bố mẹ góp năm trăm nghìn, em góp ba trăm nghìn, phần của chị em tạm ứng trước.”

Tôi đặt đũa xuống: “Phần của tôi?”

“Đúng rồi.” Mẹ tiếp lời, “Nhà mình có quy tắc: con cái nhà thì cả nhà góp. Con là chị, chẳng lẽ không ‘làm chút’ cho ra dáng?”

“Bao nhiêu?”

“Hai trăm nghìn.”

Tôi im lặng hai giây.

“Bao giờ con đồng ý góp hai trăm nghìn?”

“Con không góp thì ai góp?” Mẹ trừng tôi, “Em con cưới vợ, làm chị mà không bỏ , nghe lọt tai được à?”

“Vậy con lấy chồng, em con có bỏ không?”

Mẹ khựng lại.

Tôi nói tiếp: “Con lấy chồng, mẹ cho con cái gì? Hai cái chăn bông, trăm . Nhà chồng đòi sính lễ, mẹ con cách.”

“Cái đó sao giống được?” Mẹ cuống lên, “Con là con gái, gả đi là người nhà khác rồi. Em con là con trai, sau này còn phải dưỡng lão!”

“Thế căn nhà đó có ghi tên con không?”

“…Cái gì?”

“Con góp hai trăm nghìn, sổ nhà có tên con không?”

Sắc mặt mẹ đổi hẳn: “Con bé này, sao tính toán thế? Nhà là em con ở, ghi tên con để làm gì?”

“Vậy tức là không có đúng không?”

“Con—”

“Con góp hai trăm nghìn thì không có tên. Em dâu góp ba trăm nghìn thì có tên.” Tôi đứng bật dậy, “Con lấy đâu ra mặt mũi mà góp hai trăm nghìn này?”

“Con…!”

Mẹ tức đến đỏ bừng cả mặt.

Tôi xách túi đi thẳng ra cửa.

“Con đi đâu?”

“Về nhà.”

“Cơm còn chưa ăn xong!”

“Không ăn nữa.”

“Con bé này!” Mẹ đuổi theo, “Em con cưới, làm chị mà thái độ thế hả?”

Tôi dừng lại, quay người.

“Mẹ, con mẹ một câu.”

“ gì?”

“Cuốn album đó, vì sao mẹ P mặt con thành người giúp việc?”

Mẹ ngơ ra một chút: “Cái đó có gì…”

“Bố cục đẹp?” Tôi cắt ngang, “Ba nghìn tấm ảnh, mẹ P ba mươi chín lần. Mỗi lần P, đều đang nói con rằng—con không xứng xuất hiện trong ảnh của cái nhà này.”

“Mẹ không có ý đó…”

“Vậy mẹ có ý gì?” Tôi nhìn bà, “ mẹ P mặt con đi, mẹ có con một câu không? Dù chỉ một câu thôi?”

Mẹ há miệng, không nói được.

“Thôi.” Tôi quay người, “Hai trăm nghìn này con không góp. Sau này chuyện của em trai, cũng đừng gọi con nữa.”

“Con—”

Tôi đóng cửa, đi .

Sau lưng vang lên tiếng mẹ: “Đồ mắt trắng dã! Nuôi lớn bằng này có ích gì!”

Tôi không ngoảnh lại.

Câu đó tôi nghe từ bé tới lớn.

Giờ không còn đau nữa.

đường về, tôi mở điện thoại, thấy nhóm gia đình có chín mươi chín tin nhắn chưa đọc.

Toàn là chửi tôi.

Thím hai: “Tri sao lại không hiểu chuyện thế?”

Bác cả: “Em ruột cưới vợ, làm chị mà một cắc cũng không bỏ?”

Cô: “Mẹ con nuôi con lớn đó dễ dàng lắm à?”

Còn tin nhắn của em trai: “Chị, lời hôm nay của chị làm mẹ đau lòng quá.”

Tôi nhìn một rồi nhét điện thoại lại vào túi.

Không trả lời.

Ra khỏi ga tàu điện, tôi thấy ven đường có một xe bán bánh kếp.

một cái, ngay lề đường ăn.

Bánh kếp sáu , thêm trứng thêm xúc xích.

Ngon hơn thịt kho ở nhà mẹ.

Đây chỉ mới là bắt đầu.

2.

Chuyện cuốn album đó, vốn dĩ tôi định cho qua.

Ba mươi chín tấm ảnh, bị P thành người giúp việc.

Đủ ghê tởm rồi, cũng chẳng phải lần đầu bị ghê tởm.

Nhịn hai mươi năm, cũng không thiếu lần này.

hôm sau, tôi nhận được WeChat của mẹ.

“Bao giờ con chuyển hai trăm nghìn sang đây?”

Chỉ đúng một câu.

Không xin lỗi, không giải thích, thậm chí không có nổi một dấu chấm.

Như thể hôm qua chẳng có chuyện gì.

Như thể tôi đang nợ bà.

Tôi không trả lời.

Nửa tiếng sau, mẹ lại nhắn: “Hôn kỳ em con chốt rồi, mười . Thiệp cưới mẹ phát thay con rồi, con tới lấy.”

Vẫn không dấu chấm.

Tôi nhìn màn hình một , trả lời hai chữ:

“Không đi.”

Lần này mẹ đáp rất nhanh:

“Con có ý gì?”

“Đúng nghĩa đen.”

Điện thoại gọi tới.

Tôi tắt.

Lại gọi tới.

Tôi tắt nguồn.

Tan làm, tôi mở điện thoại ra, phát hiện có hai mươi ba gọi nhỡ.

Mẹ mười hai , em trai năm , bố ba , cô hai , thím hai một .

Tin nhắn WeChat thì 99+.

Tôi không , trực tiếp xóa thông báo chưa đọc.

Về đến nhà, bạn cùng phòng Tiểu Trần đang phòng khách TV.

“Về rồi à?” Cô ấy liếc tôi một cái, “Sắc mặt không ổn lắm.”

“Chuyện nhà.”

“Lại sao nữa?”

Tôi quăng túi lên sofa, xuống, rót cho mình một cốc nước.

“Em trai tớ sắp cưới.”

“Ồ, chúc mừng.”

“ tớ góp hai trăm nghìn.”

Tiểu Trần ngẩn ra: “…Hả?”

“Giúp em tớ nhà cưới, bắt tớ góp hai trăm nghìn.”

“Cậu góp hai trăm nghìn, sổ nhà có tên cậu không?”

“Không.”

“Thế em dâu thì sao?”

“Góp ba trăm nghìn, có tên.”

Tiểu Trần im lặng ba giây, rồi văng ra một câu chửi mà tôi cũng ngại nhắc lại.

Tôi bật cười: “Chửi hay.”

“Cậu đáp thế nào?”

“Tớ nói tớ không góp.”

“Rồi sao nữa?”

“Rồi mẹ tớ tớ là đồ mắt trắng dã, nuôi lớn này có ích gì.”

Tiểu Trần lại chửi thêm một câu.

“Còn nữa.” Tôi nói, “Cậu muốn nghe thứ kích thích hơn không?”

“Gì?”

“Mẹ tớ làm một cuốn album, ba nghìn , đặt làm riêng. Ba mươi năm ảnh đều nằm trong đó.”

“Rồi?”

“Rồi bà ấy P tớ thành người giúp việc.”

Biểu cảm của Tiểu Trần đông cứng lại.

“Ý gì?”

“Đúng nghĩa đen.” Tôi mở điện thoại, lôi ảnh chụp lén hôm qua ra, “Cậu , đây là ảnh gia đình năm 1999. Người mặc tạp dề đứng góc này là tớ. Người bế em trai là mẹ tớ. Người đứng bên cạnh là bố tớ.”

Tiểu Trần cầm điện thoại, nhìn một lần, rồi nhìn thêm lần nữa.

“Cái quái này là P hả?”

“Ừ. Mặt tớ bị thay thành một nữ lạ, hơn bốn mươi tuổi, mặc tạp dề hoa nhí.”

“…Sao lại làm thế?”

“Mẹ tớ bố cục đẹp.”

Tiểu Trần đưa điện thoại lại cho tôi, hít sâu một hơi.

“Tri , tớ nói .”

“Cậu nói đi.”

“Cái nhà kiểu này, cắt đứt đi.”

Tôi không nói gì.

“Tớ biết cậu không nỡ.” Tiểu Trần nhìn tôi, “ cậu mà , ba mươi năm rồi, bà ấy P cậu thành giúp việc ba mươi chín lần. Mỗi P một lần, bà ấy nhắc mình: con gái tôi không phải người trong nhà.”

“…”

“Cậu góp hai trăm nghìn, không có tên. Em dâu góp ba trăm nghìn, có tên. Cậu biết điều đó nói lên cái gì không?”

“Nói lên cái gì?”

“Nói lên rằng trong mắt bà ấy, em dâu còn đáng giá hơn cậu. Một người ngoài, còn đáng giá hơn con gái ruột.”

Tôi cúi đầu, không nói.

ra những đạo lý đó tôi đều hiểu.

Tôi chỉ là không muốn thừa nhận.

“Cậu biết tớ tức nhất cái gì không?” Tiểu Trần nói tiếp, “Không phải hai trăm nghìn, không phải đống ảnh kia. Mà là cái thái độ đương nhiên của bà ấy.”

“Thái độ gì?”

“Bà ấy không thấy mình sai.”

Câu đó như một nhát da//o, đâ//m thẳng vào tim tôi.

Đúng.

Bà ấy không thấy mình sai.

Từ tôi còn bé đã vậy.

Tôi sáu tuổi, em trai ra đời.

Từ đó trở đi, tôi không còn là “đứa con trong nhà” nữa.

Tôi là chị.

Chị thì phải nhường em.

Đồ chơi của em hỏng, là tôi làm hỏng.

Đồ ăn vặt của em hết, là tôi lén ăn.

Em thi không tốt, là do tôi không kèm em ôn.

Năm tôi mười hai, mẹ ốm, nằm liệt giường ba .

Bố nào cũng bưng cơm, bưng nước, xoa bóp cho mẹ.

Không ai quản tôi và em trai.

Tôi đứng lên ghế con xào rau, suýt nữa đốt căn bếp.

Sau đó tôi học được.

Vì em trai nói đói.

Mẹ nằm giường, nói tôi: “Tri , con là chị, phải chăm em cho tốt.”

Tôi gật đầu.

Tôi không bà: vậy ai chăm con?

Năm tôi mười lăm, thi cấp ba.

Tôi đỗ hạng ba toàn trường, muốn đăng ký vào trường trọng điểm của thành phố.

Mẹ nói: “Con gái học nhiều làm gì? Đi học nghề đi, ra làm sớm, còn giúp gia đình.”

Tôi không đồng ý.

Mẹ nói: “Em con sau này phải học đại học, nhà mình không nuôi nổi hai đứa.”

Năm đó em trai chín tuổi, lớp ba tiểu học.

Còn chưa biết “đại học” là gì.

Cuối cùng tôi đi học nghề.

Ba năm sau, tôi vào một nhà máy làm văn thư, lương ba nghìn rưỡi.

Hai nghìn rưỡi đưa về nhà, còn lại một nghìn tiêu.

Em trai lên cấp ba, học nội trú, mỗi sinh hoạt hai nghìn.

Là tôi đưa.

Sau đó em trai lên đại học.

Học phí một hai, tôi đóng.

sinh hoạt mỗi ba nghìn, tôi đưa.

Năm em trai học năm tư, muốn đi du học.

Phí trung gian ba , tôi chi.

ký quỹ hai mươi , tôi đi vay.

Tôi đi làm sáu năm, tích cóp được mười lăm .

Vay thêm năm , mới gom đủ hai mươi .

em trai xuất ngoại, mẹ khóc ở sân bay.

Bà nói: “Tri Viễn, học cho đàng hoàng, đừng lòng gia đình.”

Tôi đứng bên cạnh, xách vali cho em trai.

Bà chẳng thèm nhìn tôi lấy một cái.

Năm tôi hai mươi bốn tuổi, tôi kết hôn.

Sính lễ mười , nhà chồng đưa.

Của hồi môn: hai cái chăn bông, trăm .

Mẹ nói: “Nhà chồng con điều kiện tốt, không thiếu chút này.”

Tôi bà: “Thế còn con thì sao?”

Bà nói: “Con là con gái, gả đi rồi thì là người nhà khác.”

Năm tôi hai mươi sáu tuổi, em trai du học về.

tìm được việc ở Bắc Kinh, lương một rưỡi.

Mẹ về quê, không chịu.

Mẹ tôi lên Bắc Kinh chăm , tôi không đi.

Bà giận, nói tôi không có lương tâm.

Tôi hai mươi tuổi rồi.

Tôi đã kết hôn, ly hôn, đi làm lại, bắt đầu lại từ đầu.

Tôi cứ tưởng mình đã bước ra được rồi.

Cho đến khi tôi nhìn thấy cuốn album đó.

Ba nghìn tấm ảnh, tôi bị P thành người giúp việc.

Thì ra trong mắt bà, tôi chưa là người của gia đình này.

Tôi chỉ là một người giúp việc.

Một người giúp việc có thể bị P đi bất cứ nào.

“Tri ?” Giọng Tiểu Trần kéo tôi về thực tại, “Cậu đang gì thế?”

“Không có gì.” Tôi đứng dậy, “Tớ đi tắm.”

“Cậu xong chưa?”

“ gì?”

“Đám cưới em cậu, cậu đi hay không?”

Tôi một chút.

“Không đi.”

“Thế phía mẹ cậu thì sao?”

“Kệ.”

Tiểu Trần nhìn tôi, gật đầu.

“Được.”

Tôi vào phòng tắm.

Nước nóng dội xuống người, tôi dựa vào tường, nhắm mắt lại.

ra tôi biết, chuyện này không phải lần cuối.

Bà vẫn gọi điện, vẫn nhắn WeChat, vẫn sai họ hàng thay nhau oanh tạc.

Bà nói tôi không hiểu chuyện, nói tôi vô lương tâm, nói tôi là đồ mắt trắng dã.

Bà nói rất hùng hồn, vì bà không thấy mình sai.

Bà vĩnh viễn không thấy mình sai.

Tắm xong bước ra, tôi thấy màn hình điện thoại lại sáng lên.

Là WeChat của cô:

“Tri , mẹ con vừa lại khóc rồi. Con là chị, hiểu chuyện chút đi, đừng để mẹ con buồn.”

Tôi liếc một cái, xóa tin nhắn.

Rồi mở album ảnh trong điện thoại, lại ba mươi chín tấm đó thêm lần nữa.

Trang thứ tư, trang thứ mười, trang thứ hai mươi, trang thứ năm mươi…

Người nữ xa lạ mặc tạp dề hoa nhí đứng ở góc, tay cầm cây chổi.

Đó là tôi.