CHƯƠNG 12

Mẹ tôi hỏi dồn dập, câu cũng đánh trúng điểm yếu.

Trương Vĩ á khẩu, mặt đỏ bừng, mãi mới lí nhí:

“Cháu… cháu chưa nghĩ tới… chờ có tiền rồi tính…”

“Đó, vấn đề là vậy.” – Mẹ tôi thở dài, trong mắt ánh lên nỗi thất vọng – “Cháu chẳng nghĩ được gì ngoài chuyện xin tiền. Dì có thể cho cháu một hướng đi. Một doanh nghiệp hợp tác với quỹ đang tuyển thị trường. Dù cực nhưng học được nhiều. Nếu cháu chịu đi, dì sẽ viết thư giới thiệu. Khi cháu làm được một bản kế hoạch kinh doanh hồn, quay lại gặp dì. đó, dì dùng chính tiền hưu của mình, riêng tư cho cháu vay khoản đầu tiên.”

Bà dừng lại, chuyển ánh mắt sang dì Tú Cầm, giọng trầm xuống.

“Tú Cầm, chị em mình là ruột thịt, chị cũng mong nhà em sống tốt. Nhưng cuộc sống tốt không đến từ xin xỏ người khác, mà phải tự tay làm . Nuông chiều con cái quá mức cũng như hại con, điều đó chị đã dạy học trò cả đời, hôm nay cũng nói lại với em.”

Những lời này mềm mỏng nhưng chắc chắn, đầy tình mà thuyết phục, khiến cả nhà dì út cứng họng không nói nổi lời .

Mặt dì Tú Cầm đỏ trắng, cuối cùng biến thành tức tối. Bà đứng phắt dậy, kéo tay con trai:

“Được! Tú Lan, chị làm người tốt quen rồi ha! Tiền cho mấy đứa con hoang, mà không chịu giúp đứa cháu ruột. Hay lắm! Thanh cao lắm! Mình đi! Thân thích như vậy, đứt cũng được!”

Nói xong, bà ta lôi chồng con, đùng đùng bỏ đi, không thèm quay đầu lại.

Phòng khách trở lại yên tĩnh.

Tôi nhìn mẹ, trên mặt bà không có giận dữ, chỉ có chút mệt mỏi và xót xa.

“Mẹ, mẹ đừng để trong lòng.”

Bà khẽ lắc đầu, giọng trầm buồn:

“Mẹ chỉ thấy, Hồng Vĩ ăn cắp là tiền, còn có người, lại để tiền đánh cắp cả trái tim.”

17

Màn kịch của gia đình Tú Cầm giống như một hòn đá ném xuống mặt hồ – dù tạo nên gợn sóng nhất thời, nhưng chẳng mấy chốc đã trở lại yên ắng.

Công của Quỹ Dục Tú Lan vẫn diễn một cách trật tự và hiệu quả.

Cùng với tiếng càng lan rộng, mỗi quỹ nhận được hàng đống hồ sơ xin giúp. Tôi, mẹ, đội ngũ chuyên môn do Kiến Quốc cử đến, cùng một số tình nguyện viên biết tin đến giúp, phải xử một khối lượng thông tin khổng lồ mỗi .

Để đảm bảo từng đồng tiền đều được dùng đúng nơi, mẹ tôi đã thiết lập một quy trình xét duyệt nghiêm ngặt. Ngoài hồ sơ giấy tờ, còn phải gọi điện xác minh, với những hồ sơ xin cấp có số tiền lớn, thậm chí còn cần đến tận nơi điều tra thực tế.

Chiều hôm đó, tổ thẩm định đang họp để xem xét một loạt xin mới. Trong đó, có một hồ sơ khiến người chú ý.

Người nộp là một phụ nữ tên Xuân Mai, đến từ thôn núi hẻo lánh tên Thạch Mài. Bà xin cấp học phí và hoạt phí trong bốn năm đại học cho con trai Triệu Cường vừa đỗ vào một trường đại học trọng điểm của tỉnh – tổng cộng 50.000 tệ.

trình bày động, kèm theo đó là những bức ảnh có tính thuyết phục cao: ngôi nhà đất xiêu vẹo, trong nhà không có vật dụng gì đáng giá, Xuân Mai gầy gò, vàng vọt, còn người chồng nằm trên giường, sắc mặt nhợt nhạt, trông như đang hấp hối.

Trong hồ sơ có ghi, chồng bà mắc bệnh kinh niên, đã tiêu tốn hết sạch tiền bạc trong nhà. Hiện gia đình chỉ trông vào vài thửa ruộng nhỏ và công làm thuê bấp bênh của bà. Hy vọng duy nhất là cậu con trai Triệu Cường.

Kèm theo còn có giấy trúng tuyển đại học của Triệu Cường, bảng điểm ba năm cấp ba với thành tích luôn đứng đầu lớp, và một giấy chứng nhận học cấp khu.

“Một trường hợp quá điển hình, lại quá đáng thương,” một cô gái trẻ tình nguyện viên xúc động đến đỏ cả mắt, “Một học như vậy, nếu vì nghèo mà bỏ học thật đáng tiếc. Em đề nghị duyệt ngay, cấp toàn .”

Những người khác trong nhóm thẩm định cũng gật đầu tán đồng – hồ sơ hoàn toàn phù hợp với tiêu chí của quỹ.

ánh mắt đều đổ dồn phía mẹ tôi – người ngồi vị trí chủ trì.

Mẹ đeo kính lão, xem lại hồ sơ một lượt nữa, rồi khẽ nhíu mày.

“Hồ sơ hoàn hảo,” mẹ tôi chậm rãi nói, “…hoàn hảo đến mức giống như một kịch bản đã soạn sẵn.”

Cả phòng im lặng, người sững người .

“Mẹ, mẹ thấy có điểm gì không ổn?” – Tôi hỏi.

“Mẹ cũng không nói chắc được…” – Mẹ chỉ vào bức ảnh người chồng nằm trên giường – “Bức ảnh rõ nét, ánh sáng đẹp, góc chụp cũng có vẻ được tính toán. Một người bệnh nằm liệt giường, gia cảnh khốn khổ, làm sao có thể phối hợp chụp một bức ảnh ‘gây thương ’ chuẩn chỉnh thế này?”

Mẹ lại chỉ vào giấy khen học :

“Giấy khen mới tinh, không một vết gấp, như vừa in từ tiệm. Thời mẹ dạy học, học quý giấy khen lắm, cất giữ cẩn thận đến đâu theo thời gian vẫn sẽ bị cũ, góc giấy cũng sẽ sờn hoặc ngả màu.”

Với kinh nghiệm mấy chục năm tiếp xúc với con người, mẹ cực kỳ nhạy bén với các chi tiết nhỏ.

“Có thể… mẹ đã đa nghi.” – Mẹ lắc đầu – “Nhưng nguyên tắc đầu tiên của quỹ là: phải xác thực. Từng đồng tiền đều là tấm lòng của người quyên góp, chúng ta không thể sơ suất. Tiểu Chu, mai con vất vả một chuyến, đích thân đến thôn Thạch Mài, xem thực hư thế .”

Người tên Tiểu Chu là một thanh niên nhanh nhẹn, do Kiến Quốc cử đến, đáng tin cậy.

Dù người thấy mẹ tôi có phần quá kỹ tính, nhưng không ai phản đối.

Sáng hôm sau, Tiểu Chu lên đường. Vì thôn Thạch Mài xa, đi đi mất nguyên .

Sáng thứ ba, cậu ấy đến nơi, trông mặt nặng nề bất thường.

Cậu đặt cáo điều tra cùng vài đoạn video quay bằng điện thoại lên bàn.

“Cô , cô đúng là… thần thánh!” – Giọng Tiểu Chu tức giận không nén nổi – “Cả nhà đó là lũ lừa đảo!”

cáo và video phơi bày một thật khiến ai cũng há hốc miệng.

Gia đình Triệu Cường đúng là nghèo, nhưng nguyên nhân không phải do cha bệnh tật, mà vì cha cậu ta – Triệu Đại Căn – là một con nghiện cờ bạc nổi tiếng và lười biếng. Ông ta không hề bệnh tật gì cả. Sắc mặt nhợt nhạt trong ảnh là do cả đêm thức trắng đánh bạc đến cháy túi, bị vợ đánh cho một trận.

Còn cậu con trai Triệu Cường, tuy học nhưng đạo đức tệ. quê cậu ta trộm cắp, gây khắp nơi, ai cũng ghét – đúng kiểu “đầu gấu làng”. Giấy khen học là hàng , đặt in thị trấn với giá 50 tệ.

Còn hồ sơ động đó, cũng chẳng phải do Xuân Mai viết. Mà là do trưởng thôn Triệu Phú Quý viết hộ. Vì Triệu Cường gây chuyện bên ngoài, nợ nần ngập đầu, Triệu Phú Quý muốn “tống khứ” cậu ta khỏi làng, lại tiện thể ăn chặn một phần tiền cấp – thế là dàn dựng vở kịch này.

Video là các đoạn phỏng vấn Tiểu Chu thực hiện với vài người dân trong làng, tiết lộ toàn những trò bẩn thỉu của nhà Triệu và trưởng thôn.

Phòng họp chìm trong yên lặng.

Cô tình nguyện viên vừa rồi còn khóc vì thương xót, giờ mặt đỏ bừng vì giận.

“Thật đáng khinh! Sao lại có người như vậy! đang lợi dụng lòng tốt của người!”

“Cô , chúng ta tuyệt đối không thể cấp cho một xu! Phải công an! Trưởng thôn đó còn mạo giấy tờ để xin tài !”

Không khí phẫn nộ lan khắp phòng họp.

Mẹ tôi vẫn điềm tĩnh, nhưng ánh mắt lặng lẽ ánh lên nỗi buồn sâu sắc.

Sau một im lặng, bà chậm rãi nói:

“ công an là điều cần thiết. này phải để ủy ban kiểm tra kỷ luật địa phương xử trưởng thôn kia. Còn phía nhà Triệu…”

Bà quay sang tôi: “Duy à, con thay mặt quỹ viết cho Triệu Cường một bức thư từ chối.”

“Từ chối như thế ạ?”

“Nói với cậu ta, xin của cậu ta bị từ chối. Không phải vì nhà nghèo, cũng không phải vì cha là con nghiện cờ bạc. Mà vì cậu ta… đã mạo dự.” – Giọng mẹ nghiêm khắc mà đau xót – “Hãy nói rõ, nghèo không đáng sợ, đáng sợ là sụp đổ nhân cách. Một người đến cả dự cũng phải làm , dù học cao mấy cũng không thành tài được. Quỹ Tú Lan giúp đỡ người nghèo, nhưng cũng phải giúp người có chí. Người không có chí, lại đầy dối trá – chúng ta không giúp.”

Bà dừng lại, bổ sung một câu cuối:

“Nhưng cuối thư, nhớ viết thêm: Nếu một đó, cậu ấy có thể tự mình giành được dự thực bằng chính nỗ lực của mình, cánh cửa của Quỹ Dục Tú Lan vẫn sẽ luôn rộng mở.”

18

Sau khi bức thư từ chối xin của Triệu Cường được gửi đi, này đã gây không ít cuộc thảo luận trong nội quỹ.

Cách xử của mẹ tôi khiến tất cả người đều vô cùng khâm phục.

Bà không chỉ giữ vững nguyên tắc và giới hạn của quỹ, mà còn trong răn đe ấy, đã để lại cho một thanh niên lạc đường một tia hy vọng cuối cùng để sửa đổi.

Điều này đã vượt qua phạm vi thông thường của công tác từ thiện, tỏa sáng bằng ánh sáng nhân văn của một nhà .

tiếng của quỹ cũng vì vụ “vạch trần dối” lần này mà càng vang xa hơn.

Xã hội nhìn thấy rằng, “Quỹ dục Tú Lan” không phải là một cái túi tiền rỗng chỉ dựa vào quan hệ hay tính, mà là một tổ chức có nguyên tắc nghiêm ngặt và tưởng cao đẹp.

Nhiều khoản quyên góp hơn, và nhiều xin có chất lượng hơn, cũng từ đó mà đổ .

Đúng công của quỹ đang phát triển rực rỡ, tôi nhận được một cuộc điện thoại bất ngờ.

Cuộc gọi được văn phòng quỹ chuyển đến. Người gọi tự xưng là chủ tịch huyện của một vùng xa xôi phía Tây Bắc, tên là “huyện Vân Sơn”.

“Xin chào, có phải anh là anh Chu Dũng không?”

Giọng nói đầu dây bên kia đĩnh đạc, trầm tĩnh, mang phong thái từng trải, giọng phổ thông lẫn một chút khẩu âm vùng Tây Bắc.

“Vâng, tôi đây. Xin hỏi, anh là…”

“Tôi tên là Trần Viễn. Anh Chu, tôi gọi điện lần này không phải vì cá nhân tôi, mà là muốn mạo muội, xin được gặp cô Tú Lan.”

Nghe thấy ba chữ “ Tú Lan”, tôi lập tức cảnh giác.